Kartuzy, ul. Jeziorna 32a gabinet@psychologkartuzy.pl

mgr Piotr Godleś – psycholog

Terapia CBT

CO TO JEST TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA

Jest to rodzaj rozmowy na temat:

  • tego, jak postrzegamy samych siebie, świat i innych
  • w jaki sposób nasze zachowanie wpływa na nasze myśli i uczucia.

Terapia CBT może pomóc zmienić sposób myślenia („poznawczość”) i zachowania („behawioryzm”), co przyczynia się do poprawy samopoczucia.  W odróżnieniu od innych rodzajów psychoterapii, CBT zajmuje się problemami i trudnościami „tu i teraz”.  Nie skupia się na przyczynach dręczących nas problemów, ani na uprzednio pojawiających się objawach, lecz poszukuje sposobów poprawienia stanu świadomości pacjenta w chwili obecnej.

Terapia ta okazuje się skuteczna w leczeniu takich problemów, jak:

  • Nerwica
  • Depresja
  • Lęk napadowy
  • Agorafobia i inne fobie
  • Fobia społeczna
  • Bulimia
  • Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (natręctwa nerwicowe)
  • Zespół stresu pourazowego
  • Schizofrenia

JAK DZIAŁA TERAPIA CBT

Rozkładając przytłaczające problemy na mniejsze składniki, terapia pozwala je rozwikłać.  Dzięki temu łatwiej zrozumieć, w jaki sposób są powiązane i jak wpływają na człowieka.  Wyróżnia się następujące elementy:

  • Sytuacja – problem, wydarzenie, lub skomplikowane warunki

Wynikają z tego:

  • Myśli
  • Uczucia
  • Odczucia fizyczne
  • Działania

Każdy z powyższych elementów ma wpływ na pozostałe.  Nasze myśli na temat danego problemu wpływają na to, jak się czujemy fizycznie i emocjonalnie.  Mogą one również zmienić nasze działania w tym zakresie.

Przykład

Na większość sytuacji można zareagować pozytywnie lub negatywnie, w zależności od tego, co o danej sytuacji myślimy:

Sytuacja:
Masz kiepski dzień, wszystkiego dość, więc idziesz na zakupy. Idąc ulicą, dostrzegasz znajomą osobę, która Cię mija i, jak sądzisz, ignoruje.
Reakcja:
Negatywna Pozytywna
Myśli: On/a mnie ignoruje – nie lubi mnie On/a wygląda na pogrążonego/ą w myślach – może coś u niej/go nie tak?
Odczucia emocjonalne: Przygnębienie, smutek, poczucie odtrącenia Zaniepokojenie drugą osobą
Reakcje fizjologiczne:
Skurcze żołądka, brak energii,
mdłości
dobre samopoczucie
Działanie:
Wracasz do domu i unikasz
znajomej osoby
Kontaktujesz się ze znajomym/ą, aby upewnić się, że u nich wszystko w porządku

Różny tok myślenia w tej samej sytuacji spowodował odmienne efekty.  Nasze myśli miały wpływ na nasze uczucia i na nasze działania.

W powyższym przykładzie, kolumna po lewej stronie prezentuje sytuację, w której pochopnie wyciągnięty wniosek nie mający oparcia w dowodach, doprowadził do:

  • wielu nieprzyjemnych doznań
  • negatywnych działań.

Jeśli wrócimy do domu z poczuciem depresji, będziemy nadal myśleć, o tym co się stało, co doprowadzi do dalszego pogorszenia samopoczucia.  Jeśli natomiast skontaktujemy się ze znajomą osobą, jest duża szansa na poprawę naszego samopoczucia.  W przeciwnym razie, nie da się wyjaśnić nieporozumienia i poczujemy się jeszcze gorzej.

Jest to uproszczony schemat zrozumienia opisanej sytuacji, w której relacje można również przedstawić w następujący sposób:

abc
Takie „błędne koło” pogarsza samopoczucie i może nawet prowadzić do powstawania nowych sytuacji, które jeszcze bardziej pogłębią negatywne odczucia, w wyniku czego zaczynamy np. wierzyć w nieprawdziwe (i nieprzyjemne) rzeczy o sobie samych.  Dzieje się tak dlatego, że w okresie przygnębienia, łatwiej wyciągać pochopne wnioski i podchodzić do rzeczy w sposób ekstremalny i negatywny.

Terapia CBT pomaga przerwać błędne koło negatywnych myśli, odczuć i zachowań.  Zrozumienie poszczególnych elementów w łańcuchu reakcji pozwala je zmienić, co z kolei zmienia nasze odczucia.  Celem terapii jest doprowadzenie pacjenta do momentu, gdy jest on w stanie „zrobić to sam” i wypracować własne metody radzenia sobie z danym problemem.

Ocena „pięciu składników”

Ocena pięciu składników wspomnianych powyżej pomaga je połączyć wzajemnie i zrozumieć w kontekście relacji z ludźmi i ich pozytywnego, lub negatywnego wpływu na nasze uczucia.  Ważną rolę odgrywają tu również elementy takie jak długi, praca, czy problemy mieszkaniowe.  Polepszenie jednego z tych elementów prawdopodobnie przyniesie poprawę również w innych sprawach życiowych.

NA CZYM POLEGA TERAPIA CBT

Sesje

Sesje terapeutyczne odbywają się indywidualnie lub w parze (terapia par i małżeństw).

Terapia indywidualna:

  • Od pięciu do dwudziestu jedno- lub dwutygodniowych spotkań z terapeutą.  Każda sesja trwa 50 minut (terapia par trwa 90 minut).
  • Początkowe sesje (od dwóch do czterech) dają terapeucie możliwość sprawdzenia, czy tego rodzaju terapia jest właściwa dla danego pacjenta, a pacjentowi okazję przekonania się, czy odpowiada mu ta metoda leczenia.
  • Terapeuta zadaje pytania dotyczące przeszłości i historii pacjenta.  Mimo iż terapia CBT koncentruje się na ‘tu i teraz’, czasem trzeba cofnąć się do przeszłości, aby zrozumieć jej wpływ na chwilę obecną.
  • Pacjent decyduje, na czym chce się skoncentrować na każdym etapie terapii.
  • Na początku każdego spotkania pacjent i terapeuta ustalają temat sesji.

Zadania praktyczne

  • Podczas sesji, terapeuta pomaga rozłożyć problem na czynniki składowe, jak w przykładzie podanym powyżej.  W tym celu może on zasugerować prowadzenie dziennika, co pozwala ujawnić specyficzne schematy myślowe i uczuciowe, odczucia fizyczne i działania.
  • Następnie pacjent wspólnie z terapeutą przeanalizują myśli, uczucia i działania pacjenta, aby:

– dociec, czy są one irracjonalne, lub niepożądane
– zrozumieć ich wpływ na siebie wzajemnie, oraz na pacjenta.

  • Kolejny etap terapii to zrozumienie, jak zmienić niepożądane myśli i działania.
  • Podczas każdej sesji pacjent i terapeuta omawiają postępy zaszłe od ostatniego spotkania.  Jeśli niektóre zadania sprawiają pacjentowi szczególne trudności, lub nie przynoszą pożądanych efektów, terapeuta może zasugerować inne rozwiązania.
  • Tempo i zakres terapii zależą od pacjenta – terapeuta nie zaleci żadnych działań, na które pacjent nie wyrazi zgody.  Zaletą terapii CBT jest fakt, iż pacjent może ćwiczyć i rozwijać nabyte umiejętności nawet po zakończeniu cyklu sesji.  Zmniejsza się dzięki temu możliwość nawrotu problemów i związanych z nimi objawów.

SKUTECZNOŚĆ TERAPII CBT

  • Terapia CBT jest jedną z najskuteczniejszych metod w leczeniu zaburzeń, w których głównym problemem są lęki napadowe lub depresja.
  • Jest to najskuteczniejsza kuracja psychologiczna w przypadkach depresji o łagodnym lub średnim natężeniu.
  • Skuteczność terapii CBT w wielu rodzajach depresji jest taka sama, jak przy stosowaniu środków przeciwdepresyjnych.

INNE METODY LECZENIA I ICH PORÓWNYWALNOŚĆ Z CBT

Terapię CBT stosuje się w leczeniu wielu zaburzeń, których nie sposób wymienić w naszej ulotce.  Porównajmy więc tylko inne dostępne metody leczenia stosowane w leczeniu stanów lękowych i depresji.

  • Terapia CBT nie nadaje się dla każdego i inny rodzaj terapii słownej może okazać się skuteczniejszy.
  • W wielu formach depresji, terapia CBT jest tak skuteczna jak środki przeciwdepresyjne, a w leczeniu zaburzeń lękowych jej skuteczność jest nawet nieco większa.
  • W przypadku ciężkiej depresji terapię CBT należy wspomóc środkami przeciwdepresyjnymi.  W stanie ciężkiego przygnębienia pacjentowi może być trudno zmienić sposób myślenia, dopóki środki przeciwdepresyjne nie wpłyną na poprawę samopoczucia.
  • W długofalowym leczeniu stanów lękowych nie należy stosować środków uspokajających.  Lepszym rozwiązaniem w takich przypadkach jest terapia CBT.

CZAS TRWANIA LECZENIA

Terapia może trwać od kilku tygodni do kilkunastu a nawet kilkudziesięciu miesięcy.  Zależy to od rodzaju problemu, oraz od postępów pacjenta.

NAWROTY OBJAWÓW

Ryzyko nawrotu depresji, lub stanów lękowych zawsze istnieje.  Jeśli objawy powrócą, umiejętności nabyte podczas terapii CBT pomogą pacjentowi zachować nad nimi kontrolę.  Dlatego też należy ćwiczyć te umiejętności nawet wtedy, gdy pacjent czuje się lepiej.

Wyniki niektórych badań naukowych dowodzą, iż terapia CBT jest bardziej skuteczna w zapobieganiu nawrotów depresji, niż środki przeciwdepresyjne.  W niektórych przypadkach zaleca się dodatkowe sesje, aby ”odświeżyć’’ nabyte uprzednio umiejętności.

WPŁYW TERAPII CBT NA ŻYCIE PACJENTA

Depresja i napady lękowe to bardzo nieprzyjemne doznania, które w poważnym stopniu mogą zaważyć na zdolności pacjenta do pracy i cieszenia się życiem.  Terapia CBT pomaga zachować kontrolę nad niepożądanymi objawami, bez żadnych skutków negatywnych, jeśli nie liczyć nakładów czasowych ze strony pacjenta.

Przygotowane na podstawie ulotki wydanej przez Komisję Wydawniczą ds. Edukacji Publicznej Royal College of Psychiatrists. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *